Z „Mongolią” też tak jest. Umieściłabym ją między świetnymi książkami Cejrowskiego, a dość przeciętną w gruncie rzeczy Syberią Jacka Pałkiewicza. Bolesław A. Uryn nie jest postacią tak barwną, jak Pan WC, nie potrafi też w tak zajmujący sposób opowiadać, ale w porównaniu z wątpliwymi talentami pisarskimi Pałkiewicza wypada całkiem dobrze. Reportaże Uryna to interesujące kompendium wiedzy na temat kultury i życia w najbardziej odludnych zakątkach Mongolii. Po prawdzie Mongolia jakoś szczególnie mnie nie zajmuje. Zdecydowanie nie jest to kraj, który chciałabym odwiedzić, a jednak sięgnęłam po „Wyprawę w tajgę i step”.  Pewnie trochę z przekory, ale i ciekawości.

Uryn to w ogóle intrygująca postać. Doktor nauk przyrodniczych, który zakochał się w Mongolii do tego stopnia, że co roku wraca do niej na kilka miesięcy po to, aby penetrować najbardziej odludne i niebezpieczne jej fragmenty. Relacje z kolejnych przygód, między innymi poszukiwania mongolskiego Yeti, forsowania nieznanych odcinków rzek i pasm górskich zasadniczo tylko dla własnej satysfakcji, nasunęły mi  tylko jedną refleksją i w dodatku w kontrze do przesłania książki Uryna, który jest propagatorem survivalu „z ludzką twarzą”. Zastanawia mnie bowiem czy istnieją jakiekolwiek granice, których człowiek zachodni nie przekroczy? Duch przygody duchem przygody, ale jednak czy przedzieranie się do najbardziej niedostępnych miejsc kosztem koni, które często z takich wypraw nie wracają  tylko po to, aby móc przez tydzień łowić ryby albo postrzelać do mongolskiej zwierzyny czy to nie jest nadużycie jest postępowaniem godnym doktora nauk przyrodniczych? Czy koszty takiej wyprawy nie są zbyt wielkie, czy nie jest to naginanie świata na potrzeby człowieka z zachodu, którego nie zadowala już moczenie wędki w zwykłym jeziorze? Potrzebuje ekstremalnych doznań, a że przy okazji złamie nogę i utopi dwa konie? Czy to są tylko koszty czy aż koszty?

Pomimo tej dość dojmującej refleksji książkę czyta się dobrze i myślę, że mogę polecić ją każdemu kto lubi czytać o podróżach i wszelkich przygodach z nimi związanych. Dużym atutem są piękne zdjęcia Uryna. Niektóre spośród nich możecie zobaczyć na jego stronie.

Ocena: 4 out of 6 stars

[„Mongolia. Wyprawy w tajgę i step” Bolesław A. Uryn, Bernardinum, Pelplin 2005]

Mongolia na literacko - „Czas czerwonych gór”

„Gringo wśród dzikich plemion” było książką awanturniczą, zbiorem anegdot, wspomnień i (czasem bardzo dziwacznych) przygód. „Rio Anaconda” natomiast jest tworem bardziej spójnym, przemyślanym, wciąż miejscami niezwykle zabawnym, ale również (a właściwie nade wszystko) skłaniającym ku refleksji. Wojciech Cejrowski jest już nie tylko podróżnikiem i łowcą przygód na dalekich lądach, ale również humanistą, który ubolewając nad degradującym wpływem cywilizacji, próbuje ocalić od zapomnienia to, co skazane na zagładę i udowadnia, że fakt noszenia majtek nie daje nam prawa do uważania się za lepszych.

„Rio Anaconda” jest zapisem podróży do kolumbijskiej dżungli w poszukiwaniu dzikich plemion Carpanena. Autorowi najpierw udało się odnaleźć plemię zewnętrzne, mniej odizolowane od cywilizacji (to jest takie, które choć korzysta z pewnych zdobyczy cywilizacji n.p. ubrań, wciąż żyje w głuszy kultywując dawne tradycje i wierzenia). Tam zaprzyjaźnia się z Angelino, czyli, jak z wdziękiem przetłumaczył Cejrowski, Anielcem – plemiennym szamanem, równie uroczym i filuternym jak to imię, które zresztą sam sobie nadał. Angelino nie jest w pełni przeszkolonym czarownikiem, nigdy nie udało mu się odebrać komplentych szamańskich nauk. W związku z tym jego rola polega głównie na improwizowaniu i stwarzaniu pozorów bycia dobrym szamanem, na tyle aby w swym plemieniu wzbudzić respekt. A to dorzuci świńskich raciczek do ognia, a to wywróży pogodę patrząc na rzekę (a jeśli się nie sprawdzi – zawsze można zrzucić na… nie, nie, nie powiem wam – sami sobie przeczytajcie), a to komuś pomoże wyzdrowieć. Anielec jest postacią sprytną, prostolinijną aż do bólu i jak na człowieka nie wyedukowanego – zaskakująco inteligentną. Poza tym jest uroczy w najlepszym tego słowa znaczeniu.

Jednak Wojciechowi Cejrowskiemu było mało, chciał poznać tych najbardziej dzikich spośród dzikich Carpanena. Całkowicie odizolowanych od świata zewnętrznego. Więc opuszcza wioskę Anielca i wyrusza w głąb dżungli. I od tej chwili książka podobała mi się już trochę mniej. Cejrowski oczywiście odnajduje Dzikich i (dzięki pewnemu podstępowi) zdobywa zaufanie i przyjaźń prawdziwego szamana. Takiego przez duże „S”, takiego który umie naprawdę czarować. Tylko, że czytając miałam pewne wątpliwości czy autor przypadkiem trochę nie ubarwia. Trochę trudno uwierzyć w to wszystko.

Ale trudno byłoby też naocznie sprawdzić (a już zwłaszcza mnie – po dwóch książkach Pana WC jestem pewna, że do dżungli się nigdy nie wybiorę, przecież tam o zgrozo grasują masowe ilości węży), więc pozostaje uwierzyć autorowi na słowo. „Rio Anaconda” jest przepięknie wydana i bogato ilustrowana. Mogłaby tylko trochę mniej warzyć, a warto ją przeczytać choćby po to, aby dowiedzieć się:

- dlaczego krowy są jednocześnie szczęśliwe i nieszczęśliwe?
- dlaczego zabiera się świnię na podróż po rzece?
- jak przygotowuje się czcziczę – ulubiony przez Indian trunek?
- dlaczego cement udaje cukier?
- jak to jest być kotem szamana?
- i dlaczego na wyprawę do dżungli zawsze należy zabrać z sobą kalosze (i porządny kijaszek)?

Przyznaję z czystym sumieniem: książka jest rewelacyjna! Nie przypuszczałam, że pan WC przeżył aż tyle przygód w dżungli, bo „Gringo…” to taka antologia anegdot, opowiastek i wspomnień z podróży po dzikich zakątkach Ameryki Południowej i Środkowej. Niektóre są rozbrajająco śmieszne (na przykład próba przekroczenia granicy Hondurasu na książeczkę ubezpieczeniową [uwaga spoiler], która dzięki tupetowi autora oczywiście zakończyła się sukcesem), inne dość obrzydliwe jeszcze inne śmiertelnie niebezpieczne. Większość nieprawdopodobna (wciąż zadaje sobie pytanie czy on naprawdę to wszystko przeżył?). Ale co najważniejsze – Cejrowski ma niezwykły talent do opowiadania, przekazywanie emocji, smaków, kolorów. I właśnie to najbardziej mnie zaskoczyło. Czytając „Gringo” jesteśmy wraz z nim w dżungli, przedzieramy się przez błoto, mieszkamy w indiańskiej wiosce. Gdy Cejrowskiego pogryzły owady, nas też swędzi. Gdy zjada mrówkę, my również czujemy jej smak. Mówiąc krótko – przez 260 stron towarzyszymy mu w wędrówce po dzikich lądach. Dosłownie.

Rozdział opisujący (nieskończenie wiele) niebezpieczeństw czyhających na gringo w dżungli uważam za majstersztyk sztuki budowania napięcia. Powiedzieć, że czytało się z wypiekami na twarzy to mało. Poza tym bardzo mi się podobało, że „Gringo…” to nie tylko zapiski z podróży, ale również książka o zacięciu reporterskim. Na temat Ameryki Łacińskiej mówi się i piszę w Polsce bardzo mało (chlubnym wyjątkiem będzie oczywiście „Wojna futbolowa” Kapuścińskiego), dlatego (przynajmniej w moim przypadku) książka pana WC była nie tylko rozrywką, ale również świadectwem inności tamtych ziem. Jedno jest pewne: po przeczytaniu „Gringo wśród dzikich plemion” na pewno nie pojadę do dżungli. Jako rasowe zwierze miejskie, serdecznie dziękuję za czekające mnie tam atrakcje. Miast dżungli ja wolę się zagłębić się w „Rio Anaconda” – kolejnej książce pana WC.