W „Córce rzeźbiarza” spodobała mi się właściwie tylko fotografia małej Tove w pasiastej bluzeczce, która nie wiedzieć czemu nie została wykorzystana na okładce (miast tego koszmarnego bohomaza, zapewne o głęboko symbolicznych walorach). Cała reszta – portret rodziny czy może raczej dzieciństwa pisarski – kompletny, totalny zawód. Tym boleśniejszy, że „Córki rzeźbiarza” poszukiwałam od bardzo, bardzo dawna. Jansson oczywiście wciąż pisze kunsztownie, wciąż potrafi być zabawna i czarująca jak w swej muminkowej twórczości, ale jednak z autobiograficznego tomu opowiadań bije chłód, jak nie przymierzając z Buki. Pisarka bardzo dziwnie sportretowała swych rodziców, którzy wydają się być postaciami dość antypatycznymi, a ojciec wręcz złowrogi. Wciąż pochyleni nad własnymi sprawami.

Jansson dla dorosłych pisze w zupełnie innym stylu niż Jansson dla dzieci. W „Córce rzeźbiarza” świat widziany jest z perspektywy dziecka, ba wręcz stylizowany jest na dziecięcą mowę. Opowiadania przypominają zapisane impresje, wszystko jest takie jakieś… płynne? A w każdym razie złośliwej i mściwej małej Tove nie sposób do końca wierzyć. Nie wiadomo, co jest prawdą a co dziecięcą wyobraźnią. Wszystko to sprawia, że nie potrafiłam poddać się tokowi jej narracji, zanurzyć się w opowieść. Wciąż czułam się jak obcy i w dodatku poirytowany gość.

Zawiodłam się. Z tej lektury nie pozostało we mnie prawie nic. Kilka zgrabnych złotych myśli, anegdotki o rodzinnych zwierzakach (zwłaszcza małpce Poppolino, o którą mała Tove była niezmiernie zazdrosna) i właściwie tyle. Reszta to nie moja bajka. Szkoda, ale jednak wolę Muminki.

Ocena: 3 out of 6 stars

[„Córka rzeźbiarza” Tove Jansson, Wydawnictwo Słowo/ Obraz terytoria, Gdańsk 1999]

To niepodobieństwo zresztą jest w mym odczuciu dodatkową wartością tej niepowtarzalnej książeczki, w której Tove Jansson nie powiela samej siebie, pisze w zupełnie odmiennej tonacji niż czyniła to w przypadku książeczek o Muminkach. Rzec by można, że w „Lecie” pisarka jest nieco oschła, jakby po latach pisania słodkich opowieści z życia trolli postanowiła mniej słodzić, a bardziej skupić się na konkretach. Nie mniej interesujące wydają się dwie główne postaci: kilkuletnia niefrasobliwa Sophia oraz jej dość antypatyczna i chłodna babcia. W tle tajemnicze i intensywne lato na małej skalistej wysepce fińskich szkierów. Połączenie tych trzech składników dało bardzo oryginalną całość, którą aż chciałoby się zamknąć w szufladce młodzieżowych powieści przygodowych, ale się nie da, bo „przygód” w literackim znaczeniu tego słowa jest tu jak na lekarstwo (ba, czasem wręcz trudno oprzeć się wrażeniu, że to Babcia jednak bardziej rozrabia niż jej ciekawa świata wnuczka), miast tego powieść wypełniają statyczne scenki oraz uderzające swą plastycznością opisy bujnej przyrody, pięknej, dziwnej i niebezpiecznej, z którą ściśle współgra życie na odludnej wyspie.

Zastanawiająca jest figura ojca w „Lecie”, który z rzadka pojawia się, raczej w rozmowach babci i wnuczki niż we własnej osobie. Wydaje się być osobą, która po śmierci swej żony umyła ręce od wychowania Sophie, a jedyne co go zaprząta to własne sprawy. Sama Sophia zaś to dziecko co najmniej rozwydrzone, bezczelny mały tyran, który bez wahania i, co gorsze, nawet bez elementarnego poczucia niestosowności terroryzuje nieszczęsną babkę. Ta z kolei, pomimo swej oschłości, asystuje i wspiera dziewczynkę, a gdy trzeba „tłumaczy świat” i z cierpliwością godną buddyjskiego mnicha godzi na jej wybryki.

Jansson jako mała dziewczynka rokrocznie spędzała lato wraz z rodziną na wyspie Porvoo. Pod koniec maja opuszczali Helsinki po to, aby kolejne 4 miesiące spędzić na odludziu z dala od cywilizacji. Zatem z pewną dozą prawdopodobieństwa można przypuszczać, że pisarka w „Lecie” zawarła również własne wspomnienia z dzieciństwa. Ciekawe, które z przygód Sophie były jej udziałem?

Ocena: 5 out of 6 stars

Zazdroszczę Finom Leeny Lehtolainen.

I przy okazji jestem w żalu swym nieutulona, bo właśnie skończyłam czytać drugi i zarazem ostatni przetłumaczony na język polski kryminał z cyklu o Marii Kallio. I teraz co? Fińskiego mam się zacząć uczyć?

Dezynwoltura z jaką polscy wydawcy podchodzą do serii może doprowadzić tylko do przysłowiowego opadu rąk. Pierwszy lepszy przykład to cykl o Wallanderze, który W.A.B. publikował według sobie tylko znanego klucza, zamiast (jak nakazują prawidła logiki tudzież słynny zdrowy rozsądek) zacząć od pierwszej części uznali najwyraźniej, że na początek lepiej nadaje się piąta. Przy ich procederze Wydawnictwu słowo/obraz terytoria i tak należą się wyraz uznania. Po pierwsze za konsekwentnie rozwijaną serię Terytoria Skandynawii, po drugie za to, że wydrukowali dwa kolejno następujące po sobie tomy z cyklu Lehtolainen – czwarty i piąty (a nie na przykład drugi a potem ósmy).

Spragniona jestem pozostałych części niczym kania dżdżu, zresztą chyba nie tylko ja, bo Lehtolainen wciąż pisze kolejne powieści z Marią Kallio w roli głównej (w ubiegłym roku ukazał się 10 tom – Väärän jäljillä). Lektura „Kobiety ze śniegu” tylko utwierdziła mnie w przekonaniu jak bardzo lubię kobiece powieści obyczajowo – kryminalne (jak zwykło określać się pisarstwo Lehtolainen), czyli takie w których zagadka kryminalna po prawdzie organizuje całą fabułę, ale nie mniej ważne od tego kto zabił będzie prywatne życie Marii i obyczajowe tło, tutaj bardzo ciekawie nakreślone.

Jaka jest Finlandia u Lehtolainen? Skuta lodem, mroczna, uzależniona od psychoterapii (biorąc pod uwagę długość trwania zimy wcale mnie to nie dziwi). Otwarta na kwestię homoseksualizmu (pary nie tylko mogą razem mieszkać, ale i wspólnie wychowywać potomstwo), niekwestionująca prawa kobiet do aborcji. Sama kryminalna intryga odrobinę trąci Agatą Christie, na której twórczości nawiasem mówiąc Leena się wychowała. Maria będzie musiała rozwiązać zagadkę śmierci znanej feministycznej psychoterapeutki, która w rodzinnej posiadłości prowadziła ośrodek pomocy dla kobiet. Lehtolainen prowadzi intrygę na klasyczną modłę, do samego końca nie wiadomo kto jest winny. Schemat stary, jak świat, a jednak to dzięki niemu „Kobietę ze śniegu” czyta się z rosnącym zainteresowaniem.

Last but not least – Maria Kallio – moja nowa literacka przyjaciółka. Wykształcona, inteligenta, walcząca z płciowymi stereotypami, nie dająca się wepchnąć w rolę różowej mamy i kury domowej. Czasem szybciej coś robi niż myśli, a stres lubi zapić szklaneczką whisky. Lehtolainen pokazuje, jak trudno jest kobiecie zdobyć autorytet w społeczności zdominowanej przez mężczyzn. W postaci Marii dokonała zgrabnego mariażu cech tak stricte kobiecych, jak empatia, delikatność czy fizyczna kruchość z męską odwagą, siłą i hardością. Kallio jest tu żywą, wielowymiarową kobiecą postacią świetnie dopełniającą fabułę „Kobiety ze śniegu”.

Za wątek łyżwiarski wolę jednak „Spiralę śmierci”, ale niech moje preferencje nie deprecjonują w Waszych oczach „Kobiety ze śniegu”. Bardzo dobra powieść nie tylko dla miłośników literatury Skandynawów.

Ocena: 5 out of 6 stars

Nie było źle, ale nie było też szczególnie czarująco. Tym razem jestem czytelniczką zawiedzioną.

Ocena: 4 out of 6 stars

Najzwyklejszy pośród zwykłych, uczciwy, ale tylko we własnym mniemaniu, do bólu poukładany urzędnik Seppo Siren, człowiek nieco w typie kafkowskiego Józefa K., wyjeżdża wraz z żoną i lekko upośledzoną córką na urlop do Izraela. Im wyższą temperaturę wskazuje termometr, tym życie Seppo bardziej dziwaczej, a na jego barki spadają coraz bardziej groteskowe wydarzenia. Zrazu się okazuje, że cała jego dotychczasowa urzędnicza egzystencja była jednym wielkim złudzeniem, a świat, w którym się obracał – lodowatym pozorem.

Jadowite słońce nieco namieszało w głowach, nieprzywykłym do jego nadmiaru, Finom. Stopiło warstwy pozorów, ochronnych pierzynek, którymi wyłożyli swój zimny świat. Odsłoniło ich prawdziwe oblicza. Miły i uprzejmy Seppo w rzeczywistości jest człowiekiem amoralnym, pełnym pogardy i nienawiści. Jego zahukana żona Elizabet, może i niezbyt rozgarnięta, ale na tyle sprytna i cwana, aby po cichutku podporządkować sobie upośledzoną córkę i przygruchać gorącego południowca. I na końcu owa nieszczęsna dziewczynka, ukrywająca się za maską bezrozumnego cielaka, jedyna pozytywna postać „Listów…”.

Idstrom uraczyła nas książką gorzką i przygnębiającą. Swoiście mroczną, choć osadzoną w słonecznych plenerach. Zgłębiającą ciemne strony ludzkiej natury. Wyciągającą na wierzch wstydliwe słabostki. To lekturka, która pozostawi po sobie mnóstwo pytań, wątpliwości i smutku. Wstrząsającego finału nie sposób zapomnieć.

Ocena: 4.5 out of 6 stars

Jako że lato w pełni a zmęczenie daje się we znaki, a z czytania zrezygnować nie umiem, więc aby zgryzot sobie nowych nie dodawać, na czas jakiś zarzucam wszystkie co ambitniejsze lekturki i z radością ogłaszam początek ery literatury niskokalorycznej. Na pierwszy ogień poszła „Spirala śmierci” – zgrabnie napisany kryminał obyczajowy Finki Leeny Lehtolainen. Taki Mankell tyle, że w wersji kobiecej. Nie ukrywam, bardzo mi się spodobało (i już łamię sobie głowę skąd wydobyć drugą wydaną w Polsce powieść pani Leeny – „Kobietę ze śniegu”, której ani w bibliotekach, ani w księgarniach).

Lehtolainen potrafi wciągnąć w swój świat, a wielka uroda jej opowieści opiera się przede wszystkim na znakomicie skonstruowanej postaci głównej bohaterki – ciężarnej pani nadkomisarz Maria Kallio, która ze względu na swój stan przypomina mi postać graną przez Frances McDormand w „Fargo” braci Coen. Maria, podobnie jak Marge, powoli acz skutecznie próbuje rozwikłać zagadkę brutalnego morderstwa dokonanego na młodziutkiej fińskiej łyżwiarce. Jednak, jak zwykle u skandynawskich pisarzy, kryminalna intryga (skądinąd zupełnie wciągająca) stanowi pretekst do zbudowania świetnego obyczajowego tła, tutaj ze smakowitym bonusem w postaci kulisów środowiska łyżwiarzy figurowych.

Maria przypomina mi również pod wieloma względami Wallandera. Nie charakterologicznie, ale obie postaci mocną stąpają po ziemi i są wnikliwymi obserwatorami swojego otoczenia. Poza tym są znakomicie skonstruowane od strony psychologicznej. Maria potrafi być po kobiecemu czuła i delikatna (piękne fragmenty, w których przemawia do ziarenka w brzuchu), ale i przy okazji stanowcza, twarda i do tego pyskata. Wciąż musi udowadniać męskiemu światu, że jako kobieta (do tego przy nadziei) może być dobrym policjantem. W mym odczuciu jest w tym bardzo wiarygodna.

Bardzo udana książka i to zarówno jako kryminał, jak i powieść obyczajowa. Oba wątki bardzo ładnie ze sobą współgrają, tworząc wciągająca powieść tyleż ciekawą (Finlandia była dla mnie dotąd pod wieloma względami krajem – zagadką), co po prostu przyjemną. Polecam na letnie wieczory.

Ostatnio dowiedziałam się, że nie jestem enerdowską gimnastyczką i siebie nie przeskoczę. Że skomasowana ilość stresu mi nie służą, tak samo, jak branie na siebie zbyt wielu obowiązków. Proza życia dała mi mocno w pięty. Na nogach utrzymuje mnie już chyba tylko siła rozpędu (i żelki z tesco), więc w ramach odreagowywania tych wszystkich nerwo-smrodków (tudzież lekturek dużego kalibru), zapodałam sobie trochę Muminków.

I znów zostałam oczarowana. Tak sobie myślę, że czytanie Muminków to zawsze dobra opcja, a już zwłaszcza, gdy na gwałt potrzeba jakiegoś pewniaka w duchowym podbudowywaniu. Czegoś co serdecznie ubawi, pogłaszcze po główce i opatuli kocykiem, albo (w taki upał jak teraz) trochę przestudzi. W tym ostatnim niezastąpione będzie lodowate tchnienie Buki, która w „Pamiętnikach Tatusia Muminka” objawi się w pełnej krasie jako zła, bo głodna i do tego pozbawiona umiejętności pływania. Oprócz mej literackiej idolki przez pamiętniki przewija się cała zgraja nieznanych mi dotąd przodków muminkowych postaci – ojcowie Ryjka i Włóczykija, rodzina Mimblii i Małej Mi. Najsmakowitsze są jednak postrzelone postaci z drugiego planu: zwariowany Autokrata, który zwykł zwracać się do swych poddanych per starzy i głupi, a także odrobinę zgryźliwy duch, który w zimowe wieczory haftuje na czarnej flaneli piszczele. W pamiętnikach Tatuś wspomina swe smutne dzieciństwo (w sierocińcu dla muminkowych przybłęd kazano mu trzymać ogonek pod kątem 45 stopni!) i obfitującą w przygody młodość wagabundy. Niestety dyplomatycznie przemilcza łajdacki epizod w towarzystwie Hatifnatów (aż strach się bać na czym mogło polegać owo łajdactwo).

„Pamiętniki Tatusia Muminka” to książeczka nie tylko ujmująco ciepła, zabawna, ale również zaskakująco mądra. Ot choćby w takim fragmencie: Chciałbym (…) poważnie przestrzec czytelników przed wielkim niebezpieczeństwem, jakie grozi gdy ktoś z przyjaciół żeni się lub staje się nadwornym wynalazcą. Jednego dnia jest się samowolną kompanią wagabundów, którzy ruszają w drogę, gdy robi się nudno, mogą robić co tylko chcą, cały świat staje przed nimi otworem – aż raptem obojętnieją na to wszystko, przestaje ich to obchodzić. Chcą, żeby im było ciepło. Boją się deszczu. Zaczynają zbierać duże rzeczy, na które nie ma miejsca w podróżnym tobołku. Mówią tylko o małych rzeczach. (…) Przedtem rozwijali żagle – teraz strugają półeczki na porcelanę. Taki mały troll, a może nie ma racji?

Pewnego lata w Dolinie Muminków, Muminek i Włóczykij znajdują kapelusz, który staje się generatorem przygód, a jego czarodziejskie właściwości zamienią (miedzy innymi) wodę w malinowy sok, a chwasty w dziką dżunglę. W książeczce pojawia się również (anty)bohaterka Buka (prawdę mówiąc jest raczej postacią smutną niż straszną). Muminki są urocze. Czytanie książek dla dzieci w wieku niedziecięcym sprawia, że można się delektować takimi drobiazgami jak choćby nieśmiałe zaloty Muminka względem Migotki, która próbuje jemu się za wszelką cenę przypodobać i pozwala się trzymać za łapkę, co sprawia, że on czuje się jak PRAWDZIWY mężczyzna. Albo dyskretnym naigrawaniem się z zadufania Ryjka.

Książeczkę czytało się cudnie, jednym tchem, z przyklejonym uśmiechem do twarzy. Polecam każdemu, który potrzebuje odrobiny ciepła w zimowe wieczory.
———————————————-
Trochę Buki – mojej idolki ostatnich tygodni ;)

Wtedy – zobaczyli Bukę. Zobaczyli ją wszyscy. Siedziała nieruchoma przed schodami na piaszczystej ścieżce i patrzyła na nich okrągłymi oczami bez wyrazu.
Nie była szczególnie duża i nie wyglądała groźnie. Czuło się jednak, że jest ogromnie złośliwa i że potrafi tak siedzieć i czekać w nieskończoność. I to było straszne.
Nikt nie miał odwagi jej zaatakować. Siedziała przez chwilę, po czym znikła w ciemnościach. Ale w miejscu, w którym siedziała, ziemia okryła się szronem.