Jego strumień świadomości płynie dalej, a ja w tym miejscu muszę pisać z większą inwencją niż James Joyce, bo ostatnia próba uzyskania zezwolenia na przekład Ulissesa na perski, jaką podjęli sam Joyce, jego irański tłumacz i jego wydawca, zakończyła się niepowodzeniem. Pan Pietrowicz, który w owych latach usiłował być łagodny wobec irańskich pisarzy i tłumaczy i chciał jakoś rozwiązywać ich problemy, zasugerował, aby w przekładzie Ulissesa na perski monolog Molly Bloom, jednej z kobiecych postaci tej książki, zawierający wizję cudzołóstwa, opublikować po włosku. W ten sposób powieść nie zostałaby poddana ostrej cenzurze, a jednocześnie irański czytelnik nie byłby narażony na erotyczną prowokację… Po włosku, nie po angielsku, gdyż język włoski nie jest szczególnie popularny w Iranie i ciekawscy czytelnicy nie znaleźliby u nas zbyt szybko słownika, by przetłumaczyć sobie monolog Molly Bloom i doznać podniecenia seksualnego.

Irańska historia miłosna. Ocenzurowano Shahriar Mandanipour, przełożył Maciej Świerkocki, W.A.B., Warszawa 2010, s. 110.

Czytam sobie od dwóch dni książkę niebywałą, przewrotną, szalenie oryginalną. Książkę, której każde kolejne zdanie dostarcza mi miłego dla ducha intelektualnego fermentu. Powieść autotematyczną, a autotematyzm jest jedną z tych strategii narracyjnych, które cenię sobie w sposób szczególny. To opowieść o pisaniu o miłości w kraju, w którym o miłości (cielesnej zwłaszcza) nawet myśleć nie wolno, a co dopiero pisać, mówić czy się jej publicznie oddawać. Dlatego para bohaterów – Sara i Dara (imiona z elementarza języka perskiego) – nie mogą sobie patrzeć w oczy, ani wprost rozmawiać. Dlatego wiadomości przesyłają sobie poprzez wymyślny kod literatury – w książkach. Ale tak samo jak na Sarę i Darego dybią patrole Kampanii Przeciwko Zepsuciu Społecznemu, na pisarza czy może raczej narratora poluje Cenzor – równie złowroga i bezkompromisowa instytucja, którą tu symbolizuje na wskroś antypatyczna figura Porfirego Pietrowicza. Irańska historia miłosna. Ocenzurowano jest zmyślnie skonstruowaną, wielowarstwową opowieścią o paradoksach życia w Iranie. W dodatku napisaną w przyjemnie lekkim i dowcipnym tonie. Słowem: zero ckliwości, brak umartwiania. Więcej, gdy już skończę.

OJCIEC: Prosiłeś o jej rękę i dostałeś. Ale moim zdaniem chciałeś też innych rzeczy i wziąłeś je sobie.
MŁODZIENIEC: Nie bardzo rozumiem, co pan ma na myśli.
OJCIEC: A co, według ciebie, miałbym mieć? Nie możesz zaprzeczyć, że jestem człowiekiem bardziej honorowym od Ciebie, bo zabrałeś coś mojej rodzinie nie pytając o pozwolenie, podczas gdy ja, poproszony o rękę córki, uczciwie ci ją dałem.

Prawdę powiedziawszy, młody mężczyzna nigdy nie dopuścił się niczego niestosownego. Ojciec był zwyczajnie podejrzliwy i miał plugawe myśli. Niemniej mógł teraz w majestacie prawa uczynić go odpowiedzialnym za utrzymywanie dziewczyny i wyciągać od niego pieniądze. Młodzieniec musiał przyznać, że posiada rękę jego córki – choć w akcie rozpaczy pochował ją, najpierw ucałowawszy. Miała już bowiem prawie dwa tygodnie. (…)

Ręka [w:] Siedemnaście miłych Pań Patricia Higsmith, przełożył Krzysztof Obłucki, Noir sur Blanc, Warszawa 2009.

Więcej przy innej okazji, bo idę do Manggha na tę wystawę (we wtorki wstęp nieodpłatny).

A tutaj: The best of Marai (wybór mój)

O podróży

Nie wolno podróżować samemu. Samotny podróżny wykonuje coś w rodzaju pracy przymusowej. Podróżować można jedynie w towarzystwie taktownym i budzącym zaufanie. Towarzystwo kobiety o duszy wrażliwej i czułej bądź uważnego i cierpliwego przyjaciela uwielokrotnia przeżycia doznawane w podróży, potęguje barwność rzeczy godnych zobaczenia (…).

O tym, że choroba jest wypoczynkiem

(…) Choroba jest wypoczynkiem, to truizm. Dlatego uprzedź nakaz natury, przymusowy urlop, i wstaw do rejestru twojego rozpędzonego życia drobne, sztuczne choroby, abyś mógł sobie odpocząć. I choć jesteś w doskonałym zdrowiu, nie opuszczaj czasem przez jeden dzień swojego łóżka.

O tym, że ćwiczenia cielesne nie zawsze są zdrowe

(…) Być może jedynym rodzajem hartowania ciała na jaki możemy sobie pozwolić, jest spacer, jesteśmy jak więźniowie, którzy przez jedną godzinę w ciągu dnia chodzą dookoła więziennego dziedzińca. Praca jest największym więzieniem.

O czytaniu

Czytać należy intensywnie. Czasami powinieneś czytać z intensywnością większą od tej, z jaką pisano tekst, który czytasz. Czytać należy gorliwie, z pasją, z uwagą i bezlitośnie. (…) Czytać trzeba elegancko, wielkodusznie. Czytać należy tak, jakbyś w celi śmierci czytał ostatnią książkę, którą ci przyniósł strażnik więzienny. Czytać trzeba na śmierć i życie, bo to największy ludzki dar. Pomyśl: tylko człowiek umie czytać.

O hartowaniu się i regulaminie

(…) Nie możesz od piątej do wpół do szóstej po południu rozmawiać z Bogiem, jeśli w nocy i w ciągu dnia żyłeś jak świnia.

O tym, że kultura wymaga wiele odwagi

(…) Ludzie w skrytości wiedzą, że wszystko co prawdziwe i ludzkie, a więc rzeczywiste, zostało poczęte we krwi, pocie i pasji, ale chętniej szepczą ze spuszczonymi oczyma, że dzieci przynosi bocian. Bo tak jest milej i wygodniej. Ale kultury bocian nie przynosi.

O gościnie

Bycie gościem – to jedno z najmilszych i najbardziej uprzykrzonych zniewoleń. (…) Bycie gościem – to niewola. Zapraszanie kogoś w gości jest świadectwem dużej duchowej szorstkości i samolubstwa. Nawet przyjęcie zaproszenia na kolację jest nad wyraz ciężkim, nudnym i męczącym obowiązkiem. Najstosowniej jest spotkać się z przyjaciółmi w restauracji, wieczorem o godzinie dziewiątej, by o jedenastej wrócić do domu; przy czym każdy zapłacił swój rachunek.

O cygarniczkach z filtrem

Po czterdziestce wskazane jest palić papierosy przez cygarniczkę z filtrem. Te cygarniczki napełnione mineralnym wkładem wchłaniają jedynie nieznaczną część produktów spalania nikotyny i papierosowej bibułki, a przecież w niemałym stopniu pomagają. Nie uchronią przed zatruciem nikotyną, ale łagodzą poranny kaszel i śluzowatą chrypkę. Polecam wszystkim.

O twórczości i wykształceniu

(…) Nie jest znowu tak ważne, abyś pisał codziennie; ważniejsze, byś codziennie czytał. Zawsze miej czas na kształcenie, codziennie. (…)

O marchwi

Przekonałem się, że drobno utarta surowa marchew, podlana sokiem z cytryny, jest na tylko orzeźwiającym pożywieniem, lecz koi nerwy, a zwlaszcza nerwy oczne. (…)

Na początek perła w pielewinowskiej koronie – „Święta księga wilkołaka”:

Pytasz co tu słychać. Aby rzecz ująć jak najkrócej, nadzieja na to, że otaczające nas ze wszystkich stron brązowe morze składa się z czekolady, topnieje nawet u najzagorzalszych optymistów. Przy czym, jak dowcipnie zauważa reklama, topnieje nie w rękach, ale w ustach.

Wszystkie te francuskie papugi, które wynalazły dyskurs, ćpają amfę.

[I raz jeszcze w temacie francuskich filozofów] A co to jest fukuyama? Coś w rodzaju gejszy?

Pan pewnie nie jest na bieżąco, ale w języku rosyjskim „błękitny” oznacza homoseksualistę. Od dawna nurtuje mnie pytanie, dlaczego na wszystkich mapach sztabowych strzałki są zawsze niebieskie i czerwone. Jak gdyby główną treścią historii była walka pederastów z komunistami.

[uwaga będzie brzydkie słowo; młodzież poniżej 18 roku życia powinna teraz zamknąć oczy; rzecz dotyczy t-shirtu z hasłem: I fucked Andy Warhol]
- (…) więc nie noś takiej koszulki Michałycz, naprawdę. Ona cię pozycjonuje jako wirtualnego geja – nekrofila.
- Nie mogłabyś po rosyjsku?
- Mogłabym, pedryla trupojeba
[Młodzież może otworzyć oczy]

„Życie owadów”

(…) dwie najohydniejsze obelgi w języku starokoptyjskim, którymi masoni posługują się, by opluwać cudze świętości narodowe. W tym przypadku chodzi o wyrażenia „sigmund freud” oraz „eric bern”, oznaczające w przekładzie odpowiednio: „cuchnący cap” i „wilczy penis w zwodzie”.

- A postmodernizmu nie lubię. To sztuka sowieckich portierów.
- Dlaczego?
- Bo im się nudziło w robocie i wymyślili postmodernizm. Wsłuchaj się w samo słowo.

„Hełm grozy”

Zbuduję labirynt, żeby zgubić się z tym, kto zachce mnie znaleźć. [Mój ulubiony kawałek z Pielewina]

O matko. Jak słyszę słowo dyskurs, od razu łapię się za simulacrum.

(…) Miłej podróży. A jeśli przypadkiem spotkacie Minotaura, nigdy nie róbcie MUUUUUUU. Uchodzi to za wysoce obraźliwe.

I na koniec wisienka na torcie, czyli Rosja wg Pana P. w „Małym palcu Buddy”

Z Rosją tak zawsze – pomyślała Maria (…) – zachwycasz się do łez, a jak się bliżej przyjrzysz, zbiera ci się na wymioty.

(…) zaskoczyło mnie, że podłoga wygląda stale tak samo : zapewne ruchy, jakie wykonuję przechodząc, sprawiają, że kurz przesuwa się i układa się pod ścianami w postaci zwojów, które od pewnego momentu przestają się powiększać i które, gdybym chciał, mógłbym usunąć jednym ruchem ręki. Jednak waham się, ponieważ przywiązałem się do nich: pod półką powstało usypisko o zaskakujących kształtach, na które patrzę z zainteresowaniem i którego by mi brakowało, gdybym je sprzątnął. [s. 181]

Proszę pomyśleć, ile czasu i energii traci się w życiu na codzienne ubieranie i rozbieranie się, co jest nie do uniknięcia! Gonczarow opisuje wypadek studenta rosyjskiego, który popełnił samobójstwo, bo znudziło mu się sznurowanie i rozsznurowywanie trzewików.
Co prawda wtedy, w połowie XIX wieku, była to robota, ze względu na znaczną ilość haftek u obuwia. Co do mnie, moim ideałem jest ów staruszek, który z nadejściem mrozów nałożył kożuch, omotał go drutem, który silnie zakręcił z komentarzem: Ja uże na zimu zakutałsi. Szczęśliwy ten człowiek dopiero z nadejściem maja przecinał druty i zdejmował futro. [s.185]

I jeszcze jeden fragment. Tym razem dotykający nieco innej materii – tak zwanych ‘czterech liter’:

Nie pamiętam już kto – zdaje się, dramatopisarz Krzywoszewski – opowiada, że dostał propozycję ze strony osoby pochodzenia starozakonnego, mówiącej niegramatycznie: „Pójdziemy na dupie?”, na co odpowiedział: „Nie jestem akrobatą” (…). [s.153]

It is a truth universally acknowledged, that a single man in possession of a good fortune, must be in want of a wife.

Jest prawdą powszechnie znaną, że samotnemu a bogatemu mężczyźnie brak do szczęścia tylko żony.

Světem panuje skálopevné přesvědčení, že svobodný muž, který má slušné jmění, se neobejde bez ženušky.

Na więcej dziś siły nie mam.