Allen Ginsberg nie spał ze Zbigniewem Warpechowskim na fortepianie w jazz klubie Helikon

Czyli Śladami Allena Ginsberga po Krakowie

Poeta, guru amerykańskiej kontrkultury, zafascynowany środkami odurzającymi hipis, czołowy (jeśli nie najważniejszy, ale nie mnie to oceniać) przedstawiciel Beat Generation, brodacz, kolega tego zabójczo przystojnego Jacka Kerouaca (muszę w końcu przeczytać „W drodze”, swoją drogą ciekawe czy Allen, zdeklarowany homoseksualista, smolił do Jacka cholewki?) – można by tak jeszcze długo, ale nie to jest istotne, bo zakładam, że każdy z grubsza wie kim Ginsberg był. Istotne jest to, że autor „Skowytu” odwiedził Kraków! I żeby to raz. Trzy razy! Kolejno w 1965, 1986 oraz 1993 roku. Spacer jego śladami zapowiadał się tak smakowicie, że nie mogłabym odmówić sobie przyjemności w nim uczestniczenia. I nie pomyliłam się – było rewelacyjnie.

Śladami Allena Ginsberga po Krakowie z klasycznym zwiedzaniem nie ma wiele wspólnego. To raczej, rzec by można, spacer alternatywny, reinterpretujący wydeptane szlaki turystyczne, poszerzający tradycyjny przekaz o muzykę, nagrania wypowiedzi świadków, zdjęcia i rysunki. Precyzyjnie zaplanowany i perfekcyjnie przeprowadzony performance przewodnicki Agaty Dutkowskiej – nagrodzony w konkursie Fresh Zone w ramach tegorocznego (nawiasem mówiąc bardzo udanego) Art Boom-u.

Dutkowska – studentka intermediów na krakowskiej ASP i przewodniczka – intensywnie eksploruje przestrzeń miejską w poszukiwaniu śladów bytności Ginsberga. Jej projekt, opierający się głównie na wspomnieniach świadków tamtych wydarzeń, jest próbą rekonstrukcji obecności Ginsberga: tego  co robił, gdzie bywał, z kim się spotykał oraz – co najistotniejsze – jaki wpływ miał na zachowawczy Kraków od lat sześćdziesiątych poczynając. Ale jej projekt to również podróż wstecz, przywołująca miejsca, które od dawna nie istnieją, zawłaszczone i przekształcone przez wciąż ewoluującą tkankę miejską.

Wystartowaliśmy w foyer teatru SCENA STU przy alei Zygmunta Krasińskiego. To tu Ginsberg w 1986 roku miał swój wieczorek poetycki, w czasie którego śpiewał bluesy do własnych tekstów i grał na małej fisharmonii. Uczestnik tamtego spotkania w liście do żony wspominał, że poeta był wyjątkowo skromnie ubrany, miał dwie pary okularów na nosie i eleganckim piórem podpisywał tomiki. Chusteczką ocierał spoconą łysinę, a po zakończeniu spotkania wyjechał do Kielc.

Następny przystanek – rogowa kamienica przy ulicy Retoryka. W latach sześćdziesiątych mieszkał w niej Krzysztof Niemczyk – ówczesny pierwszy skandalista miasta Krakowa i przyjaciel gołębi*, związany z Cricoteką Tadeusza Kantora. Podobno zwykł przechadzać się po miejscach publicznych wysmarowany pastą do zębów lub z przyczepionymi skrzydłami.
Utwory bitnika były w 1965 roku w Polsce właściwie nie znane. Wysłużone i zatłuszczone wydanie „Skowytu” krążyło wśród ówczesnych dekadentów, przenoszone pod płaszczami. To Niemczyk podobno jako pierwszy zobaczył długowłosego Ginsberga siedzącego na dworcu PKP w niegustownej kurtce w kratę. Z kolei Zbigniew Warpechowski – druga osoba podejrzewana o bycie pierwszą (jakkolwiek pokrętnie to nie brzmi) – twierdził, że Amerykanin miał skórzaną kurtkę z frędzlami i przechadzał się po ulicy Sławkowskiej. Tak czy siak jedno jest pewne – cokolwiek Ginsberg miał wówczas na sobie musiał się wyróżniać, a w mieszkaniu Niemczyka przy Retoryka zachowywał się co najmniej ekstrawagancko, a nawet zuchwale podpisując się na kuchennej ścianie swego gospodarza i tworząc pewne dzieło, o którym za moment.

Planty. Jeśli Ginsberg tutaj bywał, co jest wielce prawdopodobne, choć dowodów brak, zapewne rzucał się w oczy. Swą aparycją przywodził na myśl hippisa, którego lokalsi mogli pytać czy ma dragi – towar deficytowy, jak wszystko w PRL-u. Sam poeta był do tego stopnia zafascynowany środkami odurzającymi, że zgłębiał ich temat w Meksyku. A Krakowianom spragnionym odurzenia mógł odpowiedzieć tajemnicze wham bam.

Przy ulicy Gołębiej wisi Złota Rynna Poetycka i skrzynka, do której każdy może wrzucić swój wiersz. Ginsberg z niej nie korzystał, co nie znaczy, że jego poezja nie miała lekko w Polsce, a właściwie w konserwatywnym Krakowie. Tomik „Znajomi z tego świata” po wydaniu w roku 1993 nakładem katolickiej oficyny M został bardzo szybko wycofany ze sprzedaży. W oficjalnym komunikacie wydawca tłumaczył się, że nie popiera poglądów i stylu życia autora (innymi słowy do M dotarło, że wydało tomik zdeklarowanego homoseksualisty).

Kilka kroków dalej, przy ulicy Brackiej, znajdowało się kolejne mieszkanie Krzysztofa Niemczyka – dziś stylowy pub. Podobno sąsiedzi nie lubili Niemczyka, bo prowadził tutaj całodobową Piwiarenkę pod Wulkanem, do której schodziły się pielgrzymki spragnionych, ale nie to jest istotne, a fakt, że wśród gości był i Ginsberg, który ze zwykłą sobie nonszalancją, z ukradzionej Niemczykowi kostki masła wyrzeźbił ołtarz buddyjski, a następnie namaścił mieszkanie. [prawdopodobną rekonstrukcję ołtarza skonsumowaliśmy z chlebem].

Rynek 13. Dziś jedno z najbardziej ekskluzywnych miejsc Krakowa. W latach 60-tych siedziba klubu SAiW. Podawano tam tanią herbatę, a podczas jednego z Kwadransów Poetycki Zbigniew Warpechowski wykonał, zapewne pierwszy w Polsce, performance. Zainspirował go nie kto inny jak sam Ginsberg rzeźbiący maślany ołtarz w mieszkaniu Niemczyka. Po zakończeniu pracy poeta zaintonował mantry. Warpechowski się ich nauczył i wykorzystał po swojemu. Innymi słowy Ginsberg to ktoś w rodzaju duchowego ojca polskiej sztuki performance!

Klub Pod Jaszczurami. To tutaj Ginsberg wygrał konkurs na najdłuższą brodę. Prócz tytułu Króla Bród dostał dwie butelki wina, którymi podobno paskudnie się sponiewierał.

Przy ulicy świętego Marka 15 w latach 60-tych swą siedzibę miał klub jazzowy Helikon. Plotka głosi, że to właśnie tutaj Ginsberg na fortepianie spał z Warpechowskim, ale to nie prawda. Było zupełnie inaczej.

Zabawna przewrotność dziejów. W PRL-u na dworzec PKP przenosiło się nocne życie Krakowa po zamknięciu nielicznych knajp, a tutejszy bar był jednym przybytkiem, który serwował piwo po północy. Dziś ani na piwo, ani na nocną posiadówkę w kolejowym barze nie ma szans, choć wnętrze świątyni konsumpcji zapewne wiele się nie zmieniło od czasów, gdy Niemczyk zobaczył Allena Ginsberga w kurtce w kratkę.

Tutaj też symbolicznie urywa się ślad po bitniku, który wczesnym rankiem roku 1965 przechodził tędy spiesząc się na pociąg do Oświęcimia.

*Niemczyk prowadził dom otwarty dla gołębi. Dla przypomnienia – mieszkańcy Krakowa programowo i gremialnie nienawidzą gołębi

Może Cię również zainteresuje:

Ups… Ten wpis jest jedyny w swym rodzaju ;-)