Właśnie runęła moją teoria na temat pisarstwa Iana McEwana, wedle której podoba mi się co druga książka, po którą sięgnę. Po prawdzie „Amsterdam” nie ma siły wyrazu „Betonowego ogrodu”, a i miewa momenty, gdy akcja toczy się dość niemrawo (vide śmiertelnie nużący opis marznięcia na pogrzebie). Nie mniej jednak jest powieścią głęboko poruszającą. Traktującą o kwestiach, wobec których nie sposób być obojętnym.

Powiada się, że wartościowa powieść pozostawia odbiorcę z pytaniami, na które ten powinien sam sobie udzielić odpowiedzi. Wedle tego kryterium McEwan jest pisarzem co najmniej dobrym. Punktem wyjścia jego twórczości jest analiza zła, ale nie tego w postaci najbardziej oczywistej czy też czystej. Pisarza interesuje zło bardziej subtelne, zawoalowane, a nawet rzec by można: oswojone. Zło pociągające i skryte za maską pozorów. Znakomicie widoczne jest to właśnie w „Amsterdamie”, precyzyjnie skonstruowanym moralitecie, którego jeden z wątków jako żywo przywodzi na myśl zupełnie nieliteracki skandal z udziałem senatora Krzysztofa Piesiewicza.

Dwójka przyjaciół spotyka się na pogrzebie swojej dawnej kochanki Molly. Clive jest wziętym kompozytorem pracującym właśnie nad symfonią, która uświetnić ma nadejście nowego tysiąclecia. Vernon jest redaktorem naczelnym podpadającego dziennika. Przybici odejściem przyjaciółki zawierają umowę, której konsekwencji nie będą w stanie przewidzieć. W międzyczasie Vernon otrzymuje od męża Molly zdjęcia kompromitujące radykalnie prawicowego ministra spraw zagranicznych. Jeśli opublikuje je – uratuje pismo, ale i zrujnuje karierę polityczną pewnego kandydata na premiera. W tym samym czasie Clive w poszukiwaniu natchnienia wyrusza do Krainy Jezior. W czasie wędrówki po górach obserwuje niepokojącą scenkę napaści na kobietę. Postanawia się jednak nie mieszać. Po co ma narażać się na ewentualne przykrości, tym bardziej, że właśnie spłynęło na niego tak wyczekiwane natchnienie?

Ian McEwan ma rękę do kreowania nietuzinkowych postaci uwikłanych w moralnie ambiwalentne dylematy. W „Amsterdamie” nic nie jest jednoznaczne, nie ma właściwych odpowiedzi, a para smutnych i zgorzkniałych bohaterów każdą kolejną decyzją coraz bardziej się pogrąża. Clive i Vernon są postaciami z moralnym defektem. Nie dostrzegają swej niegodziwości, a w trosce o dobre samopoczucie nie chcą poddawać swojego postępowania żadnym moralnym ocenom. Zło a’la McEwan kryje się tu za wygodnym egoizmem i pogardą. Jest wykoncypowaną na chłodno dbałością o własny interes. Jak zgubne i krótkowzroczne jest to postępowanie Clive i Vernon przekonają się szybciej niż przypuszczają.

Ale „Amsterdam” jest powieścią wielowymiarową i, co zaskakujące biorą pod uwagę niepozorne gabaryty, wielowątkową. Książką, którą można odczytywać pod różnymi kątami. Nie tylko jako moralitet, ale i (zaskakująco mało śmieszną) zjadliwą satyrę na hipokryzję sfer rządzących. Świetnie nakreślony portret środowiska dziennikarzy i artystów. Nade wszystko zaś wyrafinowaną powieść psychologiczną pytającą o codzienną moralność czy elementarną przyzwoitość. Zgrzyta nieco naciągany finał, choć zawarta w nim konkluzja pozwala odczytać „Amsterdam” w jeszcze inny sposób.

Ocena:

[„Amsterdam”, Ian McEwan, Z angielskiego przełożył Robert Sudół, Świat Książki, Warszawa 1999]

Moje wydanie ma inną okładkę, dość brzydką, więc daruję sobie jej fotografowanie.

Abstrahując od okładek, McEwana, zła i moralitetów – postanowiłam wyekspediować w świat mój nieco przybrudzony egzemplarz powieści Mazzucco Melanii, którą tu kilka dni temu omawiałam. Gdyby ktoś był chętny po szczegóły „rozdawajki” (brzydkie słowo) odsyłam TUTAJ

Może Cię również zainteresuje:

• „Przetrzymać tę miłość” Ian McEwan
• „Na plaży Chesil” Ian McEwan
• „Pokuta” Ian McEwan
• „Betonowy ogród” Ian McEwan
• Różności