Kontynuując mój mały rekonesans w łonie literatury francuskiej, po rozrywkowej „Małej handlarce prozą”, sięgnęłam po powieść zgoła odmienną, z ducha i ciała rzec by można. Wątłe ciałko „Rzeczy” nijak się bowiem ma do potężnej siły oddziaływania. Ta mini powieść, literacki debiut Georges Pereca, później znanego przede wszystkim jako autora kultowego tomiska pod znamiennym tytułem „Życie. Instrukcja obsługi”, powstała przed 45 laty, a jednak wciąż zaskakują świeżością formy i aktualnym przesłaniem. Wnikliwie obserwacje oraz płynące z nich wnioski Pereca nie zestarzały się bowiem ani o jotę, a gdyby nie dopisek w podtytule, że „Rzeczy” to historia z lat sześćdziesiątych skłonna byłabym uznać książeczkę za powieść napisaną najwyżej dziesięć lat temu. A to nie tak.

Debiut Pereca to jedna z trafniejszych diagnoz kultury konsumpcyjnej. Analiza mechanizmów kreujących potrzeby i zmuszających do kupowania. Para dwudziestokilkuletnich bohaterów jest reprezentacją powojennego pokolenia, którego idee fixe było korzystanie z dobrobytu i pławienie się w zbytku. Pokolenia, dla którego celem samym w sobie było posiadanie coraz większej i większej ilości materialnych dóbr, a problemem niemożność zrobienia tego natychmiast i w dodatku bez wysiłku. Jerome i Sylvia nie są zamożni, a jednak doskonale odnajdują się w konsumpcyjny modelu życia. Prowadzą się ponad stan, ale w świecie, do którego przynależą było to normą, podobnie jak snucie wizji posiadania modnych ubrań, eleganckich mebli, długich wakacji i tym podobnych luksusowych dóbr, które w efekcie jakiegoś szczęśliwego zrządzenia losu miałyby stać się ich udziałem, bo to właśnie dla tych łososi, dywanów, kryształów matki – ekspedientka i fryzjerka – dwadzieścia pięć lat temu wydały ich na świat [s. 88]. Niechętnie dopuszczają do siebie myśli o możliwości podjęcia pełnoetatowej pracy, są ponad wysiłek i znój zarabiana na swoje zachcianki, a gdy już decydują się na ten krok oboje mają wrażenie, że uśmiercają jakąś wielką acz nie do końca sprecyzowaną życiową szansę.

Perec znakomicie oddał intelektualną pustkę Sylvii i Jerome’a: całkowicie zawładniętych przez kulturę konsumpcji, ślepo podporządkowanych modzie, wyzutych z życia duchowego wiernych naśladowców dyktatu otoczenia. Ogrom pragnień ich paraliżował, trzymał w potrzasku, nie pozwalał na funkcjonowanie inne niż w pogoni za kolejnymi przedmiotami. Sylvia i Jerome naiwnie wierzą, że posiadanie jest gwarantem szczęścia. Są niewolnikami cywilizacji materialistycznej opętanymi przez tytułowe rzeczy. Opętani potrzebą posiadania, wizją luksusu i dobrobytu, która staje się motorem napędowym ich egzystencji. Motorem, który jednak  nie zostaje przekuty na konkretne działania, jako że bohaterom powieści Pereca obcy jest model od pucybuta do milionera. W końcu są Francuzami, a to właśnie Francuzi mają najkrótszy tydzień pracy.

Ocena:

[„Rzeczy” Georges Perec, tłumaczenie Anna Tatarkiewicz, Książka i Wiedza, Warszawa 1982]

Może Cię również zainteresuje:

• „Udręki pewnej kasjerki” Anna Sam
• „Mała handlarka prozą” Daniel Pennac
• Bon Appétit!
• Wesołe życie staruszka