„Zamknięty pokój” Maj Sjöwall i Per Wahlöö

Maj Sjöwall i Pera Wahlöö zwykło nazywać się matką i ojcem nowoczesnego  szwedzkiego kryminału. To od ich radykalnie lewicującego cyklu powieści ze śledczym Martinem Beckiem miała się zacząć tradycja współczesnej skandynawskiej powieści kryminalnej, w której taki sam nacisk kładzie się na intrygę, jak i społeczne tło. Małżeńsko – dziennikarski duet podszedł do swego literackiego zadania w sposób na wskroś metodyczny. Założeniem było napisanie 10 książek w 10 lat, tworzonych po godzinach, gdy dwójka dzieci pary grzecznie pochrapywała w swoich łóżkach. Plan obejmował również 10 starannie wykoncypowanych zbrodni, które będą krytyką moralnie ambiwalentnej polityki państwa socjaldemokratycznego. I faktycznie Szwecji od Sjowall i Wahloo obrywa się solidnie.

Z wrodzoną sobie dezynwolturą zabrałam się za poznawanie cyklu od końca, a właściwie od ósmej części. „Zamknięty pokój” na szczęście napisany jest w taki sposób, że można właśnie od niego rozpocząć czytanie cyklu bez szkody dla wcześniejszych powieści. Przyznać muszę, że nie był to najciekawszy kryminał jaki kiedykolwiek miałam w ręku. Nazwiska Sjowall i Wahloo już wcześniej polecano mi jako godną lekturę „a’la Henning Mankell” i choć faktycznie Martina Becka można uznać za duchowego ojca Kurta Wallandera, nie mniej jednak w kryminałach Mankella nie ma aż tak nachalnego dydaktyzmu. „Zamknięty pokój” jest bowiem powieścią z tezą, w dodatku napisaną w sposób całkowicie owej tezie podporządkowany. Cokolwiek by się u Sjowall i Wahloo nie wydarzyło – w ostatecznym rozrachunku i tak sprowadza się do krytyki polityki społecznej Szwecji w wersji niemalże ekstremalnej. Radykalność i zawziętość w głoszeniu swych przekonań przywiodła mi na myśl Ulrike Meinhof – też dziennikarki, tyle że niemieckiej, która swe lewicowe poglądy postanowiła przekuć w konkretne działanie, porzucając karierę i rodzinę po to, aby przyłączyć się do organizacji terrorystycznej RAF, walczącej nielegalnymi i brutalnymi metodami z niemieckim rządem. Maj Sjöwall i Per Wahlöö wybrali bardziej „pokojową” drogę, czyli pisanie kryminałów i wyszli na tym o wiele lepiej niż Ulrike.

Intryga kryminalna „Zamkniętego pokoju” biegnie dwutorowo. Martin Beck pracuje nad rozwiązaniem bardzo klasycznej zagadki – morderstwa popełnionego w zamkniętym od wewnątrz pokoju, a w tym samym czasie specjalna grupa dochodzeniowa usiłuje zapobiec kolejnym napadom na banki. Obie sprawy w pewnym momencie zaczynają się zazębiać prowadząc, może nie do zaskakującego, ale na pewno przewrotnego rozwiązania. Sjöwall i Wahlöö w „Zamknietym pokoju” obnażają niekompetencję i bezduszność szwedzkich służb śledczych, ich nieporadność w działaniu, która prowadzi do moralnie wątpliwych efektów.

Zabawnym dodatkiem do „Zamkniętego pokoju” jest fakt, że powieść powstała niemalże cztery dekady temu i w związku z tym określiłabym ją mianem „lekko nadgryzionej przez mole”. To raczej zaleta niż wada, podobnie jak oszczędny i konkretny styl pisarskiego duetu. Sjöwall i Wahlöö piszą w bardzo surowy sposób: zbrodnia jest odrażająca, ale i pospolita, a śledczy mają gorsze i lepsze chwile, dzięki czemu powieść wydaje się być bardzo prawdziwa.

„Zamknięty pokój”  okazał się na tyle gładką i zajmującą lekturą, że nie wykluczam sięgnięcia po kolejne odsłony cyklu z Martinem Beckiem. Nie mniej jednak nie mam zamiaru specjalnie się za nimi uganiać.

Ocena:

[„Zamknięty pokój” Maj Sjöwall i Per Wahlöö, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1990]

Może Cię również zainteresuje:

• Kryminał ideologiczny 15/09/2010
• „Zapora” Henning Mankell 21/06/2008
• „Biała lwica” Henning Mankell 08/05/2008
• „Rebeliantka o zmarzniętych stopach” Johanna Nilsson 13/11/2008
• „Psy z Rygi” Henning Mankell 20/06/2009
• „O krok” Henning Mankell 28/04/2008
• „Przystupa” Grażyna Plebanek 25/12/2007