„Czas postu, czas uczty” Anita Desai

Kilka dni temu Krepińska wspomniała o jesiennych porządkach literackich: wakacyjne książki ustępują miejsca tym nieco innym. Takim, które idealnie nadają się do czytania w te słynne jesienne wieczory (których nawiasem mówiąc nie cierpię, ale zupełnie nie o tym pisać miałam) i faktycznie coś w tym jest. Pewne lektury nadają się do czytania tylko w określonych „okolicznościach przyrody”, a przynajmniej u mnie tak to funkcjonuje. W każdym razie  „Czasem postu, czasem uczty” Anity Desai właśnie zainaugurowałam literacką jesień.

Bowiem, choć właściwie nie wiem czemu, literatura z kulturowego pogranicza wchodu z zachodem tworzona przez anglojęzyczne Induski nieodmiennie kojarzy mi się z jesienią, ewentualnie zimą, ale bynajmniej nie z latem. Myślę sobie nawet, że gdybym „Czas postu, czas uczty” przeczytała kilka tygodni temu byłabym mniej tolerancyjna dla stylistycznej nieporadności przekładu, którą teraz przełknęłam. Nie bez wewnętrznego oporu, bo, najoględniej rzecz ujmując, powieść Anity Desai pod tym względem wypada bardzo kiepsko. Przetłumaczona została bowiem w irytującej manierze, która zaowocowała suchymi, oderwanymi od siebie zdankami, tak topornymi, że przywodzącymi na myśl kołki ociosane tępą siekierką. Odstawmy jednak na bok stylistyczną indolencję, bo na szczęście nieporadny przekład nie zabił interesującej fabuły.

Bardzo lubię hinduskie klimaty, więc gdy tylko mam okazję sięgam po taką literaturę. Jednak w porównaniu ze znanymi mi pisarkami nurtu multikulti Anita Desai nie tylko oscyluje wokół nieco innej tematyki, ale i sięga niejako głębiej. Mniej, a właściwie niemalże zupełnie, nie interesuje jej pozycja kobiety na kulturowym przecięciu, ani ewentualne problemy tożsamościowe wynikające z niego, co z kolei jest motywem przewodnim powieści Preethi Nair czy Chitry Banerjee Divakaruni. Desai w „Czasie postu, czasie uczty” skupia swoje zainteresowania wokół kwestii relacji rodzinnych, a raczej ich kulturowej odmienności. Nie ma tu wzajemnego przenikania wpływów wschodu i zachodu, miast tego są bardzo wiarygodnie sportretowane dwie rodziny: indyjska i amerykańska oraz uniwersalne problemy: nadmiar oraz niedostatek troski.

W indyjskiej, bardziej rozbudowanej, części Desai opowiada historię dorosłej kobiety, być może nieco umysłowo opóźnionej, która przez od zawsze żyła pod dictum swych surowych i konserwatywnych rodziców, którzy jako wyrocznie tego co wypada i nie wypada, sprawowali absolutną kontrolę nad każdym aspektem jej istnienia, jednocześnie nie ukrywając, że Uma właściwie jest dla nich tylko i wyłącznie niewdzięcznym ciężarem. Nie pozwolili dziewczynie ukończyć edukacji, miast tego kazali zajmować się ich maleńkim synem – owocem późnej namiętności, który pojawił się w chwili, gdy oboje już dawno zwątpili, że kiedykolwiek uda im się spłodzić syna. Gdy Arun dorósł, a Umę, pomimo kilkukrotnych upokarzających prób, nie udało się wydać za mąż, rodzice niemalże ubezwłasnowolniają, czyniąc z niej niemalże służącą. Najbardziej dojmujący u Desai jest sposób w jaki opisała bolesną samotność Umy, poczucie bycia zbędnym, niechcianym i wyalienowanym na emocjonalnym pustkowiu rodzinnego łona. Dziewczyna ponad wszystko pragnęła odrobiny ciepła i zrozumienia, ale drobnomieszczańska mentalność mamy i papy odarła ją przede wszystkim z  godności.

W amerykańskiej części rodzinne stosunki mają się zgoła odmiennie, lecz tylko z pozoru. W rodzinie, do której trafia na czas wakacji studiujący w USA Arun, nikt specjalnie się sobą nie interesuje. Po prawdzie przybysz z innej kultury na jakiś czas skupia na sobie całą uwagę i entuzjazm pani domu, która nagle, po trosze z nudów, a po trosze z chęci odmienienie swego jałowego życia, postanawia przerzucić się na wegetarianizm i hinduską żywność, ale jej zaabsorbowanie przemija równie szybko, jak się pojawiło. Symbolem obumarłych stosunków wewnątrz rodziny jest fakt, że jej członkowie nie zwykli razem spożywać posiłków. Każdy żywi się tym czym chce i kiedy chce, nie zawracając sobie głowy towarzystwem bliskich. Pasją pani domu jest dbanie o to, aby jej rodzina zawsze miała do dyspozycji zamrażalnik pełen gotowych dań, a obsesja ciągłego uzupełniania zapasów żywności jest jedyną aktywnością, która przynosi jej spełnienie. Zupełnie nie interesuje jej, że córka żywi się jedynie czekoladowymi batonikami, ani tym bardziej nie dopuszcza do siebie świadomości, że za chwilę będzie je zwracać w toalecie. I choć w amerykańskiej rodzinie wszyscy są syci, jest to tylko sytość pozorna, bo w rzeczywistości tkwią na emocjonalnej pustyni. Całemu temu zamieszaniu przygląda się okiem przybysza z zewnątrz Arun, którego tak samo konfundują wymioty młodej Amerykanki, jak emocjonalna oschłość całej rodziny, ale i konsumpcyjny pęd pani domu.

W „Czasie postu, czasie uczty” Anita Desai popada ze skrajności w skrajność, przekonując, że bez względu na wychowanie i kulturę nie warto być nadgorliwym i przesadnym w żadnej ze sfer istnienia. Bowiem jakkolwiek by się od siebie nie różniły kultury – podstawowe ludzkie potrzeby wciąż pozostają takie same. Niby nic odkrywczego, ale przeczytać warto.

Ocena:

[„Czas postu, czas uczty” Anita Desai, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2004]

Może Cię również zainteresuje:

• „Tłumacz chorób” Jhumpa Lahiri 06/10/2008
• Preethi good thing 24/08/2010
• „Kolory miłości” Preethi Nair 22/08/2008
• „Aranżowane małżeństwa” Chitra Banerjee Divakaruni 23/12/2008
• “Mały słownik chińsko-angielski dla kochanków” Xiaolu Guo 01/03/2009
• „Sto odcieni bieli” Preethi Nair 12/07/2009