„Gomorra” Roberto Saviano

Co ty dziecko wiesz o mafii? Po przeczytaniu „Gomorry” Roberto Saviano (stety – niestety) już całkiem sporo.

Czemu stety – niestety? Bo czasem lepiej z czysto egoistycznych pobudek wiedzieć mniej. Niewiedza jest bowiem bardzo efektowną maską, za którą wygodnie jest się skryć. Nie wiedzieć to znaczy mieć głowę wolną od zmartwień, żyć w błogiej nieświadomości udając, że problem nie istnieje. Roberto Saviano przekonuje, że w takim myśleniu kryje się elementarny błąd. „Gomorra” to dowód, że największą zbrodnią jest nieświadomość i bierność.

Ale „Gomorra” to nie tylko rzecz o mafii – neapolitańskiej kamorrze, przy której poczynania sycylijskiej cosa nostry są niewinnymi gierkami, to przede wszystkim dowód odwagi. Tą niezwykłą książką – quasi reportażem, utworem z pogranicza wielu gatunków, który swą niejednoznaczną formą wymyka się wszelkim klasyfikacjom, Robarto Saviano pokazał czym jest prawdziwa odwaga i nonkonformizm. 27 letni dziennikarz wychowany w cieniu mafijnych porachunków i brudnych interesów nie mógł być na tyle naiwny, aby nie liczyć się z konsekwencjami, jakie wywoła ujawnienie tak szczegółowego opisu mechanizmów działania mafii. Sam przyznał, że kamorra stała się jego obsesją. Materiały do książki gromadził przez sześć lat – sześć lat obserwacji, wydeptywania mafijnych ścieżek, rozmów. Saviano nie powiedział niczego czego wcześniej o kamorrze nie byłoby wiadomo. Jednak nikt przed nim nie obnażył tych mechanizmów w sposób tak rzetelny, bezlitosny i literacko doskonały. „Gomorra” to wstrząsające świadectwo, które czyta się, jak najlepszą powieść sensacyjną.

Przyznaję się szczerze, że przed przeczytaniem „Gomorry” nie miałam pojęcia o istnieniu kamorry. Moja wiedza, zresztą dość mętna, na temat włoskiej mafii ograniczała się końskiego łba i martwej ryby z „Ojca chrzestnego” teamu Puzo – Coppola. Tymczasem to nie Sycylijczycy pociągają za sznurki w przestępczym światku, a klany z Neapolu, które prócz terroryzowania południowych Włoch (jako że ich zasięg nie ogranicza się tylko do Kampanii) kontrolują również niemal każdą dziedzinę, z której można czerpać zyski. I to nie tylko we Włoszech. Co najbardziej przerażające – kamorra to potężny system, którego macki w bardzo metodyczny i sprytny sposób oplatają cały świat (również Polskę; jednego z neapolitańskich bossów aresztowała polska policja w czasie zakupów w krakowskim supermarkecie!). Kamorryści doskonale odnajdują się w mcluhanowskiej idei globalnej wioski. Wykazują niebywałą żyłkę do zarabiania pieniędzy i to nie tylko na handlu bronią czy narkotykami, choć ta działalność wciąż stanowi bardzo istotny trzon ich finansowego bytu, ale również w dziedzinach, o które nikt by ich nie podejrzewał: w branży budowlanej, odzieżowej, w rolnictwie (mają nawet własne mleczarnie!) albo utylizacji odpadów. Ich działania są głęboko przemyślane i przerażająco kompleksowe. Jeśli biorą się za coś – to na całego, jeśli chcą zmonopolizować jakąś dziedzinę – robią to od A do Z. Jeśli chcą kogoś się pozbyć – dokończcie sobie sami. Kamorra nigdy nie zapomina. Jak przerażająca musi być świadomość, że pije się kawę w mafijnej kawiarni z mafijnym mlekiem, mieszka się w wybudowanym przez mafię bloku, nosi mafijne ciuchy i buty? Saviano udowadnia, jak wieloaspektowe są rządy kamorry, choć mało kto w ogóle chce sobie z tego zdawać sprawę.

Literackim wzorem dla Roberto Saviano było miedzy innymi „Z zimą krwią” Trumana Capote. Chciał w podobnej formule zawrzeć swoje obserwacje oraz przemyślenia na temat kamorry. W mym odczuciu Saviano poszedł jednak dużo dalej. Nie sposób bowiem określić „Gomorrę” tylko dziennikarskim reportażem, albo tylko powieścią opartą na faktach, bo jego książka to również esej, dogłębna analiza socjologiczna z elementami osobistego dziennika. Owa gatunkowa wielorakość „Gomorry” w połączeniu z bezdyskusyjną wrażliwością Saviano – narratora i rzetelnością Saviano – obserwatora buduje siłę oddziaływania tej niezwykłej prozy. Literackie szatki zrobiły swoje – książka wywołała ogromną dyskusję i odniosła wydawniczy sukces. Saviano udało się przełamać zmowę milczenia, która otaczała kamorrę, a tego mafia młodemu dziennikarzowi wybaczyć nie może. Saviano od ponad dwóch lat żyje w ukryciu pod ochroną policji. Jednak mafia swe wyroki odwleka w czasie, ale nigdy nie zapomina.

Zero efekciarstwa. Po prostu czysta literatura. „Gomorrę” trzeba przeczytać.

Ocena:

Na koniec, tak poza konkursem, muszę odnotować jeden, malutki zgrzyt. Po tak renomowanym wydawnictwie, jak S.W. Czytelnik, które ze swoje publikacje każe sobie dość słono płacić, można by było oczekiwać nieco staranniejszej korekty. Tym czasem nawet moje niewprawne oko wyłapało sporo literówek. Książka książką, ale niesmak pozostał.

Może Cię również zainteresuje:

• „Taki piękny dzień” Melania Mazzucco 02/03/2010
• „Zamki z piasku” Alessandro Baricco 25/11/2008
• Wiatr z Sycylii 05/06/2010
• Komisarz miał nosa 16/08/2010
• „Extra Virgin” Annie Hawes 23/05/2008
• Dramat wart wzruszenie ramion 19/04/2010
• „Kształt wody” Andrea Camilleri 05/12/2009