Kupiona na prezent, ale (rzecz wiadoma), jeśli wcześniej prezentu nie czytałam – trzeba organoleptycznie (i w rękawiczkach, oczywiście ;) przekonać się co on wart.

A „Gottland” Mariusza Szczygła warte jest całkiem sporo, choć zastrzec sobie muszę, że (jak to często bywa ze zbiorami rozmaitych tekstów) zamieszczone w nim reportaże nie są sobie równe. Jednak kilka średnich nie było w stanie przyćmić mego zachwytu nad resztą, a zwłaszcza trzema: o narodzinach imperium obuwniczego Baty (rozpoczynający tom i w mym odczuciu najlepszy tekst), tragifarsą z dziejów praskiego pomnika Stalina oraz tekstu o żywych pochodniach (misternie skonstruowany reportaż jest mocnym akcentem kończącym zbiór).

Wszystkim przytrafiają się błędy. Mówiąc o Mariuszu Szczygle trudno nie wypomnieć mu pewnego telewizyjnego epizodu, który urzeczywistniał w formie (aż za bardzo) dosłownej idee rozmów na każdy temat. Jednak patrząc na jego współczesne reporterskie dokonania trudno nie dać mu rozgrzeszenia. „Gottland” jest bowiem dowodem wytrawnych zdolności dziennikarskich Szczygła. Bo znaleźć chwytliwy temat to dopiero połowa sukcesu. Druga to odpowiednio go spisać, a „Gottland” jest zbiorem takich reporterskich perełek. Pomijając treść (o której za moment), teksty Szczygła cieszą już samym swoim warsztatem: dopracowaną stylistyką i przemyślaną, a czasem wręcz wyrafinowaną kompozycją.
„Gottland” pewnie rozczaruje wszystkich, którzy oczekują relacji z podróży albo zbioru reporterskich anegdoty o Pepikach. Zawiedzeni mogą być również Ci, którzy chcieliby widzieć w książce Szczygła przewodnik po Czechach. Bo to nie jest książka o Czechach jako nacji, ale o ludziach, których losy były definiowane przez pewne szczególne „okoliczności przyrody” – czujne oko Stalina i jego kolejnych popleczników. O ludziach uwikłanych, uwiedzionych i zmanipulowanych przez SYSTEM.

Reportaże Szczygła na przemian przywodziły mi na myśl „Nieznośną lekkość bytu” oraz „Imperium” Kapuścińskiego. Trójka kunderowskich bohaterów: Tomasz, Teresa oraz Sabina (którzy są dla mnie literackimi symbolami praskiej wiosny), bardzo dobrze wpisałaby się do panteonu „żywych” postaci sportretowanych przez Szczygła, zupełnie jakby każdej z nich oddali po kawałeczku swych losów. W tym kontekście „Nieznośna…” nabiera alegorycznego posmaku, jako powieść o zawiłych losach czeskiego narodu. Z kolei skojarzenie „Gottland” z twórczością Ryszarda Kapuścińskiego wynika z pisarskiej zręczności Szczygła, który, podobnie jak zmarły mistrz reportażu, podchodzi do opisywanej materii z ogromną dozą empatii i wnikliwości, chcąc zrozumieć co kryje się pod słowem prawda.

Przeczytajcie. Warto. „Gottland” nie pozostawia obojętnymi.

Może Cię również zainteresuje:

• Tako rzecze Mariusz Szczygieł
• Różności
• „Nowohucka telenowela” Renata Radłowska
• Nike od czytelników dla Krzysztofa Vargi
• „Afrykańska odyseja” Klaus Brinkbäumer