„Prochy Angeli” Frank McCourt

Muza mnie opuściła do cna. Wyzuta z pomysłów, wymięta jam i zmęczona. I kto na tym najbardziej traci – oczywiście lekturki, bo czytać – czytam, ale pisać o tym co czytam wcale nie mam ochoty, nic a nic. Więc poniekąd z obowiązku, póki jeszcze jestem „na świeżo po”, kilka zdań o „Prochach Angeli”, książce, do której czytelnicze przymiarki czyniłam od dość dawna i nawet miałam (w sumie wciąż mam) wypożyczoną wersje anglojęzyczną. Jedynym co odwodziło mnie od przeczytania jej była mikroskopijna czcionka. W każdym bądź razie, czas temu jakiś odkryłam, że pierwsze polskie wydanie, nagrodzonych Pulitzerem, wspomnień Franka McCourta ukazało się pod (jakże patetycznym) tytułem „Popiół i żar” i w tej edycji bez problemu udało mi się książkę znaleźć w bibliotece (w której ostatnio spędzam sporo czasu, na przykład dziś wybieram się oddać skonsumowane wczoraj w ramach wieczornego relaksu na sofie hrabalowe „Auteczko” i przy okazji wypożyczyć coś na jego miejsce). Nie o tym, jednak miałam pisać.

„Prochy Anegli” (bo jednak to tłumaczenie tytułu preferuję) to powieść znakomita. Słodko – gorzka, na przemian smutna i rozbawiająca do łez. Unurzana w irlandzkich klimatach pijańsko-patriotyczno-kościelnych, które de facto obce są współczesnemu (młodemu) Polakowi, dla którego Zielona Wyspa jest ziemią obiecaną, celem zarobkowych pielgrzymek. Irlandia u McCourta, ta z przełomu lat trzydziestych i czterdziestych ubiegłego wieku, z ziemią obiecaną nie ma nic wspólnego. To raczej ziemia przeklęta, wyklęta, na której możesz cię wzbogacić co najwyżej o suchoty albo zapalenie płuc, a wtedy to już tylko do piachu.
Kiedy myślę o swoim dzieciństwie, zastanawia mnie, jak udało mi się przeżyć. Było to, naturalnie, żałosne dzieciństwo, bo nad szczęśliwym dzieciństwem w ogóle nie warto się zastanawiać. Gorsze od normalnego żałosnego dzieciństwa jest żałosne irlandzkie dzieciństwo, a jeszcze gorsze – żałosne irlandzkie dzieciństwo katolickie [s. 9] Ostatnie cztery słowa to klucz do zrozumienia powieści oraz dramatyzmu wzrastania na Zielonej Wyspie, zwłaszcza z perspektywy permanentnie niedożywionego szkraba w dziurawych butach.

Właściwie gdybym nie posiadała elementarnej wiedzy na temat historii Irlandii i pewności, że „Prochy Angeli” są zbeletryzowanymi wspomnieniami żywego, stąpającego po ziemi człowieka, mogłabym pomyśleć, że McCourt celowo udramatyzował opowieść o swym dzieciństwie, które najlepiej określa triada: bród+smród+ubóstwo, a w szczelinach pomiędzy nimi rodzina oraz kościół. Instytucje bardziej despotyczne niż opiekuńcze, wiecznie czegoś od młodego bohatera oczekujące, w zamian oferujące ograniczone zainteresowanie. Ze strony familii – sfiksowany na punkcie patriotyzmu ojciec-alkoholik (z manierami prezbiterianina, co z wyrzutem w kółko wypominano autorowi i jego rodzeństwo) chciał, aby Frank umarł za Irlandię. Ze strony kościoła oczekiwano, że odda życie za wiarę. Przestaje dziwić fakt, że biedaczek najmilsze chwile spędzał w szpitalu.

U McCourta miesza się dosłownie wszystko: katolicyzm w najbardziej apodyktycznym wydaniu z dojrzewaniem pełnym pokus, głód i ubóstwo z chwilami szczęścia i beztroskie (jakie mogą być udziałem tylko tych, którzy nic nie mają), toksyczna rodzina z miłością braterską, niewinność z grzeszkami rozmaitymi, kufelek piwa ze smakiem oranżady, smak świńskiego łba z toffi. A wszystko to suto podlane zabobonno – ludycznym sosem, dzięki któremu lektura tej smutno – gorzkiej książki przysporzyła mi sporo uciechy i kilkanaście wybuchów śmiechu. Polecam.

Może Cię również zainteresuje:

• „Magiczny sklep z zabawkami” Angela Carter 17/03/2008
• „Zabić drozda” Harper Lee 11/03/2008
• „Metafizyka rur” Amelie Nothomb 13/08/2008
• „Zarys dziejów traktora po ukraińsku” Marina Lewycka 15/01/2009
• „Emma i ja” Elizabeth Flock 02/04/2008
• „Krótki i niezwykły żywot Oscara Wao” Junot Diaz 06/06/2009
• „Podróż Enrique” Sonia Nazario 29/10/2009